CMR nedir?
CMR, “Karayoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi Hakkında Sözleşme”nin Fransızca kısaltmasıdır (Convention relative au contrat de transport international de Marchandises par Route). 1956’da Cenevre’de imzalanan bu uluslararası sözleşme, iki ülke arasında karayoluyla ücret karşılığı yapılan eşya taşımalarında taraflar arasındaki kuralları belirler. Türkiye ve Avrupa ülkelerinin tamamına yakını dahil pek çok ülke bu sözleşmeye taraftır.
Günlük dilde “CMR” denince çoğunlukla CMR taşıma senedi kastedilir: taşımanın yapıldığını ve şartlarını gösteren belge.
CMR ne zaman uygulanır?
Yükün teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bu ülkelerden en az biri sözleşmeye tarafsa CMR uygulanır. Türkiye’den Almanya’ya, İngiltere’ye ya da Gürcistan’a giden bir tır yükü bu kapsamdadır. Aynı ülke içindeki taşımalarda o ülkenin kendi kuralları geçerlidir.
CMR taşıma senedinde neler yazar?
Senet genellikle üç asıl nüsha olarak düzenlenir: biri gönderende kalır, biri yükle birlikte gider ve alıcıya verilir, biri taşıyıcıda kalır. Uygulamada çoğu zaman bir nüsha daha basılır. Senette başlıca şunlar bulunur:
- Gönderen, taşıyıcı ve alıcının adı ve adresi
- Yükün teslim alındığı yer ve tarih, teslim yeri
- Malın cinsi, ambalaj türü, koli ya da palet sayısı, brüt ağırlık
- Tehlikeli madde ise bunun belirtilmesi
- Gümrük ve diğer işlemler için verilen talimatlar ve ekli belgeler
Taşıyıcı yükü teslim alırken koli sayısını ve yükün görünür durumunu kontrol eder; bir sorun görürse (örneğin hasarlı ambalaj) bunu senede çekince olarak yazar. Çekince yazılmayan bir senet, yükün sayıca tam ve görünüşte sağlam teslim alındığına karine sayılır.
Taşıyıcının sorumluluğu
CMR’ye göre taşıyıcı, yükü teslim aldığı andan teslim edene kadar kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur. Ancak bu sorumluluk sınırlıdır:
- Kayıp ve hasar: kayıp ya da hasar gören brüt ağırlığın kilogramı başına en fazla 8,33 özel çekme hakkı (SDR)
- Gecikme: en fazla taşıma ücreti kadar
Bu nedenle değerli yüklerde CMR sorumluluğu malın değerini karşılamayabilir. Değerli yük gönderiyorsanız ayrı bir kargo (emtia) sigortası yaptırmanız önerilir; kapsamını sigortacınızla konuşun.
Hasar olursa ne yapılmalı?
- Görünür hasar ya da eksik: teslim anında senede ve teslim belgesine yazılmalıdır.
- Görünmeyen hasar (ambalaj açılınca ortaya çıkan): teslimden sonraki 7 gün içinde (pazar ve resmî tatiller hariç) taşıyıcıya yazılı bildirilmelidir.
- Gecikme: yükün alıcıya teslim edildiği günden itibaren 21 gün içinde yazılı olarak talep edilmelidir.
- Zamanaşımı: CMR’ye dayanan davalarda süre genellikle 1 yıldır (kasıt ya da ağır kusurda 3 yıl).
Hasarı fotoğraflayın, tutanak tutun ve taşıyıcıyla yazılı iletişim kurun. Tutar büyükse bir hukukçuya danışın.
Elektronik CMR (e-CMR)
CMR’nin elektronik sürümü (e-CMR) için ek bir protokol vardır; onu kabul eden ülkelerde kâğıt senedin yerini alabilir. Güzergâhınızda kullanılıp kullanılamayacağını taşıyıcınıza ya da gümrük müşavirinize sorun.
Tır Lazım’da CMR
Tır Lazım’da rezervasyon yapılınca anlaşılan şartlar iki taraf için kaydedilir; CMR ve teslim belgeleri gibi evraklar rezervasyona yüklenip iki tarafça görülebilir. Böylece bir anlaşmazlıkta “ne konuşulmuştu” sorusunun cevabı tek yerde durur. Hatlara göre gereken belgeler için hat sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi içindir; hukuki ya da gümrük danışmanlığı değildir. Yükünüze özel durumlar için gümrük müşavirinize ya da bir hukukçuya danışın.
